Chỉ dẫn địa lý là gì?

Thuật ngữ “chỉ dẫn địa lí được hiểu là “chỉ dẫn nguồn gốc địa lí, xuất xứ của hàng hoá”. Trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại ngày nay thì chỉ dẫn địa lí là một vấn đề được quan tâm đặc biệt không chỉ từ nhà sản xuất hàng hoá mà còn cả từ phía người tiêu dùng. Một hàng hoá với các ưu thế độc đáo về chất lượng, chí duy nhất có được từ một vùng lãnh thổ địa phương nhất định hao giờ cũng chiếm vị trí nổi bật so vợi các hàng hoá cùng loại khác trên thị trường và chỉ dẫn địa lí là cách thức để truyền đạt một cách trung thực các thông tin đó từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng. Vì vậy, chỉ dẫn địa lí được coi là một loại tài sản sở hữu trí tụê có giá trị thương mại lớn và việc bảo hộ là cần thiết không những trong phạm vi quốc gia mà cả trên phạm vi quốc tế.

Khoản 22 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ quy định: “Chỉ dẫn địa lí là dấu hiệu dùng để chì sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hay quốc gia cụ thể”. Như vậy, chỉ dẫn địa lí giúp cho người tiêu dùng biết được hàng hoá đó đến từ khu vực nào với những nét đặc thù riêng của khu vực đó như thế nào trong quá trình lựa chọn sản phẩm.

Điều kiện đăng ký chỉ dẫn địa lý?

Một chỉ dẫn địa lí được bảo hộ là một đối tượng sở hữu công nghiệp nếu đáp ứng được các điều kiện sau (Điều 79 Luật sở hữu trí tuệ): Chỉ rõ nguồn gốc địa lí của sản phẩm: Chỉ dẫn địa lí là dấu hiệu (có thể là tên gọi, biểu tượng hoặc hình ảnh) nhưng dấu hiệu đó phải thỏa mãn các yêu cầu như:

– Phải gắn với một khu vực, địa phương cụ thể hay nói cách khác tên gọi, biểu tượng hình ảnh đó phải có thực và chỉ thuộc về khu vực địa phương đó mà thôi. Khu vực địa lí mang chỉ dẫn địa lí có ranh giới được xác định chính xác bằng từ ngữ và bản đồ. Khu vực địa lí có thể là một đơn vị hành chính quốc gia khu vực địa lí thuộc một hay nhiều đơn vị hành chính hoặc toàn bộ lãnh thổ quốc gia. Trong trường hợp khu vực địa lí không thuộc toàn bộ đon vị hoặc các đơn vị hành chính, bản đồ khu vực địa lí dó sẽ được lập theo khu vực sản xuất thực tế sản phẩm mang chỉ dẫn địa lí tương ứng được cơ quan quản lí khu vực đó xác nhận

– Phải được dùng với mục đích duy nhất để chí rõ sản phẩm hàng hoá có nguồn gốc được sản xuất từ khu vực địa phương do chứ không phải được gắn trên hàng hoá hay bao bì của hàng hoá nhằm mục đích trang trí cho đẹp hay vì bất kì mục đích nào khác.

– Mối quan hệ giữa danh tiếng, chất lượng của sản phẩm với điều kiện địa lí: Có mối liên hệ phụ thuộc giữa chất lượng đặc thù, danh tiếng của hàng hoá với môi trường địa lí được chỉ rõ trong chỉ dẫn địa lí đó. Hàng hoá, sản phẩm đó phải có ít nhất có một tính chất đặc thù về chất lượng hoặc có danh tiếng liên quan đến điều kiện địa lí tự nhiên, con người của địa phương đó. Như vậy, yêu cầu tối thiểu là phải chỉ ra được bằng chứng về đặc tính của hàng hoá có sự liên quan phụ thuộc với điều kiện tự nhiên, con người hoặc kết hợp eả hai yếu tố đó của khu vực, địa phương cụ thể. Bên cạnh khái niệm “chỉ dẫn địa lí” còn tồn tại một khái niệm gần giống là khái niệm “chỉ dẫn nguồn gốc” – được đề cập tới trong Công ước Theo đó, chỉ dẫn nguồn gốc là dấu hiệu chỉ ra tên địa lí của một quốc gia, một khu vực hay một vùng cụ thể nơi sản phẩm được tạo ra mà không cần dựa trên chất lượng hay tính chất đặc thù của sản phẩm. Chỉ dẫn nguồn gốc khác với chỉ dẫn địa lí ở chỗ chỉ dẫn nguồn gốc không có một sự đảm bảo này về chất lượng đặc biệt của sản phẩm. Nó chỉ đơn giản là giúp người tiêu dùng nhận biết được sản phẩm đó sản xuất từ đâu, ví dụ như made in Việt Nam hay made in Sweden.

– Tính chất, chất lượng đặc thù của sản phẩm hàng hoá mang chỉ dẫn địa lí được thể hiện bằng một hoặc một số yếu tố như chỉ tiêu định tính, định lượng hoặc cảm quan về vật lí, hoá học, vi sinh và các chỉ tiêu đó phải có khả năng kiểm tra được bằng phương tiện kĩ thuật hoặc chuyên gia theo phương pháp thử được xác định cụ thể từ trước.

– Danh tiếng, uy tín của sản phẩm mang chỉ dẫn địa lí được thể hiện thông qua sự biết đến sản phẩm đó một cách rộng rãi trong giới tiêu dùng sản phẩm liên quan trong quá trình tồn tại và phát triển của sản phẩm đó. Ví dụ, các sản phẩm nước hoa, hương phẩm của nước Pháp có gắn với hình tượng tháp Eiffen đã được giới tiêu dùng trên cả thế giới ưa chuộng bởi uy tín và danh tiếng của các sản phẩm nước hoa có nguồn gốc xuất xứ từ Pháp.

– Các điều kiện địa lí liên quan đến chỉ dẫn địa lí bao gồm hai yếu tố cơ bản hội tụ nên, đó là: Yếu tố tự nhiên và yếu tố con người. Chất lượng đặc thù của hàng hoá, bản chất của hàng hoá được quyết định hoàn toàn hoặc ở mức độ cơ bản và chủ yếu bởi các điều kiện về tự nhiên, con người của môi trường địa lí nơi chúng được sản xuất ra.

– Tính chất đặc thù về điều kiện tự nhiên trong khu vực địa phương mang chỉ dẫn địa lí được thể hiện thông qua các yếu tố độc đáo về khí hậu, thuỷ văn, địa chất, địa hình, hệ sinh thái và các điều kiện tự nhiên khác. Ví dụ như loại nước mắm Phú Quốc có nguồn gốc từ đảo Phú Quốc là loại hàng hoá có chất lượng bắt nguồn từ các điều kiện tự nhiên vốn dĩ ở đảo này như các điều kiện về khí hậu và thổ nhưỡng (loại cá cơm đặc biệt dùng làm nguyên liệu sống ở biển khu vực đảo này, loại thùng gỗ để nén ủ cá được lấy từ loài cây sẵn có trên rừng, kết hợp với các điều kiện về nguồn nước, cường độ ánh sáng mặt trời… của khu vực đó).

– Bên cạnh tính chất đặc thù về điều kiện tự nhiên còn là tính chất đặc thù về con người của môi trường địa lí mang chỉ dẫn địa lí của hàng hoá sản phẩm đó. Tính chất đặc thù về con người được thể hiện thông qua các yếu tố độc độc đáo về kĩ năng, kĩ xảo của người sản xuất, bao gồm cả quy trinh sản xuất truyền thống của người dân địa phương nếu quy trình đó là nhân tố tạo ra và nơi giữ gìn chất lượng, uy tín của sản phẩm mang chỉ dẫn địa lí. Ví dụ như nghề sản xuất nước mắm bằng phương pháp thủ công ở Phú Quốc đã được hình thành và phát triển từ hơn 200 năm nay. Đó là kết quả của cả quá trình lao động sáng tạo kết hợp với những kinh nghiệm truyền thống từ bao đời nay của người dân sống trên đảo này.

Về phạm vi bảo hộ của chỉ dẫn địa lí, pháp luật quy định các đối tượng sau không được bảo hộ là chỉ dẫn địa lí (Điều 80 Luật sở hữu trí tuệ):